Xavian van Loon, winnaar van de KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Biologie, deed voor zijn masterscriptie onderzoek naar een bijzonder verschijnsel bij bacteriën. Sommige bacteriën groeien namelijk niet als afzonderlijke cellen, maar vormen lange, vertakkende draden. Dat geldt bijvoorbeeld voor veel actinomyceten, bacteriën die het merendeel van onze antibiotica produceren. Bij hun groei speelt het eiwit DivIVA een belangrijke rol. Xavian onderzocht hoe dit eiwit ervoor zorgt dat de draden zich op de juiste manier vertakken.
Daarbij richtte hij zich op een verschijnsel dat ‘fasescheiding’ wordt genoemd. ‘Sommige eiwitten kunnen in een cel samenkomen en dynamische druppels vormen, waarin ze hun functie vervullen’, legt hij uit. Om te onderzoeken hoe dat werkt, verving hij twee onderdelen die zorgen voor fasescheiding van het bacteriële eiwit door onderdelen die afkomstig waren van een menselijk eiwit dat doet aan fasescheiding. Hoewel de samenstelling ervan heel anders was, bleken ze dezelfde functie te kunnen vervullen. De bacteriedraden, die zonder deze onderdelen niet normaal groeien, konden zich weer normaal vertakken.
Het was een belangrijk moment in zijn onderzoek. ‘Toen we zagen dat het werkte, gaf dat echt een goed gevoel. Dat was een eurekamoment.’ Daarna volgden nog verschillende experimenten om te controleren of de resultaten inderdaad klopten.
Het onderzoek van Xavian is fundamenteel van aard. Een directe toepassing is er nog niet. Wel zou fasescheiding volgens hem een rol kunnen hebben gespeeld bij de overgang van eencellige naar meercellige organismen. Zelf heeft hij geen uitgesproken voorkeur voor fundamenteel of toegepast onderzoek. ‘Ik heb tijdens mijn studie beide kanten leren kennen en vind ze allebei interessant. Ze zijn ook allebei belangrijk. Fundamenteel onderzoek vormt uiteindelijk de basis voor toepassingen.’
Wie onderzoek doet in een laboratorium, moet tegen teleurstellingen kunnen, heeft Xavian geleerd. ‘Er lopen voortdurend dingen anders dan je verwacht. Dan moet je verschillende omstandigheden testen, kleine aanpassingen doen en kijken welk effect die hebben. Heel vaak betekent het dat je experimenten opnieuw moet uitvoeren.’
In het begin vond hij dat behoorlijk ontmoedigend. ‘Tijdens mijn eerste bachelorstage hadden we de eerste weken al heel veel tegenslagen. Maar hoe langer je in het lab werkt, hoe meer je eraan gewend raakt. Het hoort erbij.’
Jammer vindt hij het wel dat zulke mislukkingen in de wetenschap vaak onzichtbaar blijven. ‘Meestal worden alleen de positieve resultaten gepubliceerd. Daardoor kan het gebeuren dat een laboratorium in Nederland hetzelfde probeert als een laboratorium in China, en dat het in beide gevallen niet werkt. Maar dat weten ze niet van elkaar.’ Volgens Xavian zou het publiceren van negatieve onderzoeksresultaten de wetenschap veel tijd en middelen kunnen besparen.
Inmiddels heeft hij de stap naar een promotieonderzoek gezet. De komende vier jaar doet hij in het Leids Universitair Medisch Centrum onderzoek naar het gebruik van nanomedicijnen voor kankertherapie. Dat is een ander terrein dan de microbiologie en synthetische biologie, waarop hij zich tijdens zijn bachelor- en masteropleiding vooral richtte. ‘De overgang was even wennen, maar je pakt het snel op.’
Hoe zijn loopbaan er na zijn promotie uit zal zien, weet hij nog niet. ‘Ik had vier jaar geleden ook niet verwacht dat ik nu hier zou zitten. De dingen komen gewoon op je pad.’
Voor goed onderzoek zijn behalve geld en middelen vooral de mensen met wie je samenwerkt belangrijk, vindt Xavian. Tijdens zijn masterscriptie had hij veel contact met zijn dagelijkse begeleider. Ook in zijn huidige onderzoeksgroep voelt hij zich op zijn plaats. ‘Het is je eigen onderzoek, maar je overlegt voortdurend met collega’s over resultaten en experimenten. Ik heb heel behulpzame collega’s en er is veel expertise aanwezig. Gelukkig word ik hier niet aan mijn lot overgelaten.’
Doorgaans reist hij vanuit zijn woonplaats Den Haag naar Leiden. Zijn dagen bestaan uit experimenten in het laboratorium, het lezen van artikelen, data-analyse, computerwerk en overleg. Maar er blijft gelukkig ook tijd over voor andere dingen. ‘Ik ga graag naar de sportschool om te ontspannen. En ik houd heel erg van koken en bakken. Vooral bakken.’
Hij heeft zelfs een eigen pizzaoven, die in het weekend regelmatig wordt gebruikt. En ook daarbij komt zijn wetenschappelijke nieuwsgierigheid goed van pas. ‘Bij pizza’s bakken luistert het allemaal heel nauw. Hoeveel procent gist gebruik je? Hoeveel water, hoeveel zout? Dat weeg ik precies af en ik houd het ook bij. Wat gebeurt er als je iets meer water toevoegt, of minder gist gebruikt? Wat als je het deeg langer laat staan?’
Zo blijkt het verschil tussen het laboratorium en de keuken misschien toch niet zo groot. Ook in zijn vrije tijd blijft Xavian experimenteren.