Waarom zijn algoritmen zo aantrekkelijk voor de overheid, en waar schuilt het gevaar? In zijn masterscriptie voor de opleiding Applied Ethics aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Kim Hospers de rol van empathie en emotie in moreel gevoelige besluitvorming. Zijn conclusie is helder: algoritmen kunnen veel, maar mogen nooit zelfstandig beslissen over mensenlevens.
Kim Hospers / Fotograaf: Kamil Kaminski
Wat was de aanleiding voor je onderzoek?
“Het was eigenlijk een samenloop van omstandigheden. Aan de ene kant speelde de toeslagenaffaire natuurlijk een rol, en ook wat er bij DUO is misgegaan. Tegelijkertijd volgde ik een vak waarin we spraken over het toedichten van menselijke eigenschappen aan artificiële systemen. Kun je eigenlijk wel spreken van ‘intelligentie’ bij artificiële intelligentie?
Daarnaast was er een heel alledaagse ervaring. Ik kocht online een vrij duur product, betaalde netjes, maar kreeg geen bestelbevestiging. Toen ik contact zocht, bleek er niemand bereikbaar, alleen een chatbot. Die gaf als antwoord: ‘Wij adviseren u om geduld te hebben.’ Formeel correct, maar daar heb je natuurlijk niets aan. Als een mens mij had uitgelegd wat er aan de hand was, had ik daar veel meer begrip voor gehad. Die drie dingen samen brachten me bij dit onderwerp.”
In je scriptie stel je dat algoritmen geen empathie kunnen hebben. Waarom is empathie volgens jou essentieel bij besluiten die diep ingrijpen in mensenlevens?
“Ik voer daar drie argumenten voor aan. Het eerste is dat je, om de situatie van mensen echt te begrijpen, context nodig hebt. In sommige gevallen is het belangrijk om te weten waar iemand doorheen gaat, wat er op het spel staat. Dat vereist empathisch vermogen. Dat kun je niet simpelweg berekenen.
Het tweede argument is dat emoties een belangrijke rol spelen in het democratisch proces. In de interactie tussen burgers en overheid hebben emoties een motiverende waarde. Een menselijke uitvoeringsambtenaar kan bijvoorbeeld boos of verdrietig worden over een systeem dat onrechtvaardig uitpakt en daardoor aan de bel trekken. Een algoritme kan dat niet.
En ten derde: fouten maken is onvermijdelijk. Juist dan is empathie cruciaal, van overheid naar burger en andersom. Een burger kan begrip opbrengen als een ambtenaar erkent dat er iets fout is gegaan. En omgekeerd kan een overheid met empathie zien dat een fout van een burger niet per se kwade opzet is.”
In discussies over AI in beleid gaat het vaak over bias en transparantie. Wat mis je in dat debat?
“Voor mijn gevoel zit dat debat een beetje op slot. Het overgrote deel van de literatuur gaat over bias en ondoorzichtigheid van algoritmen, en terecht. Maar je kunt dezelfde kritiek ook op menselijke besluitvorming toepassen. Mensen zijn ook notoir bevooroordeeld en zijn lang niet altijd transparant over hun afwegingen.
Wat ik probeer toe te voegen, is een andere invalshoek: laten we expliciet kijken naar de rol van emotie en empathie. Niet als wondermiddel, maar als een factor die we serieus moeten nemen.”
Betekent dat dat je technologie afwijst?
“Zeker niet. Dat benadruk ik juist sterk. Algoritmen zijn enorm waardevol en we moeten ze absoluut niet aan de kant schuiven. Mijn conclusie is dat algoritmen prima ingezet kunnen worden, zolang ze niet zelfstandig beslissingen nemen die direct ingrijpen in het welzijn van burgers. In zulke gevallen moet er altijd een empathische actor tussen zitten: een mens.
Wat we niet moeten doen, is een volledig geautomatiseerd systeem optuigen dat ondoorzichtig is en de uitkomsten klakkeloos overnemen, zoals bij de toeslagenaffaire is gebeurd.”
Je zou 'algoritmische besluitvorming' een categorie-fout kunnen noemen, kun je uitleggen waarom?
“In de literatuur wordt vaak gesproken over ‘algorithmic decision making’ versus ‘human decision making’. Maar dat is eigenlijk misleidend. Het zijn altijd mensen die besluiten om algoritmen in te zetten, en die bepalen ook welke rol die systemen krijgen. Als we zeggen ‘het algoritme heeft besloten’, schuiven we verantwoordelijkheid af. Dat roept onnodige vragen op over wie aansprakelijk is. Hoe dan ook is het een mens die besloten heeft het systeem in te zetten en bij die beslissing ligt de verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid staat los van eventuele onvoorziene of ongewenste gevolgen die met het gebruik van het systeem gepaard gaan.”
Wat laat de toeslagenaffaire volgens jou zien over de risico’s van geautomatiseerde besluitvorming?
“Wat daar misging, is onder meer dat het onderscheid tussen moedwillige fraude en menselijke fouten volledig is verdwenen. Bovendien zaten er racistische elementen in het systeem. De toeslagenaffaire kwam voort uit de Bulgarenfraude, waar we als samenleving verontwaardigd over waren. De reactie daarop was extreem streng, en die strengheid is vervolgens geautomatiseerd. Dat is funest gebleken. Het laat zien hoe belangrijk wederkerige empathische interactie is tussen overheid en burgers. Tegelijkertijd is het een voorbeeld van de gevaren van puur emotioneel handelen en een weinig kritische houding naar technologische oplossingen. We moeten ons afvragen hoe wij dit als samenleving hebben laten gebeuren.”
Waar zie jij wél een legitieme rol voor algoritmen in overheidsbeleid?
“Op heel veel plekken. De overheid gebruikt al lang algoritmen om processen te versnellen. In mijn scriptie noem ik bijvoorbeeld systemen die bepalen of iemand recht heeft op uitstel van belastingbetaling. Dat levert enorme tijdwinst op en is prima, zolang er een mens blijft die de invoer controleert en de uitkomst beoordeelt.
Hetzelfde geldt voor rekenmodellen die natuurrampen voorspellen. Dat soort toepassingen heeft enorme maatschappelijke waarde.”
Als je één misverstand over AI in de publieke sector zou mogen wegnemen, welk zou dat zijn?
“Dat is moeilijk kiezen. Ik noem er twee. Allereerst is er veel wantrouwen en dat wantrouwen begrijp ik, maar we moeten het kind niet met het badwater weggooien. Veel algoritmische toepassingen maken ons leven juist makkelijker. Ten tweede is het belangrijk te beseffen wat een algoritme wel en niet doet. Het maakt voorspellingen op basis van input. Het denkt niet, het wil niets, het heeft geen intenties.”
Wat betekent jouw onderzoek concreet voor beleidsmakers en uitvoerende ambtenaren?
“Misschien dat ze vaker niet alleen moeten onderzoeken of iets efficiënter kan, maar ook wat de morele en maatschappelijke consequenties zijn. Technologie kan helpen, maar is geen vrijbrief.
Soms is een combinatie van menselijk ‘gesputter’ en technische hulpmiddelen simpelweg de beste weg vooruit. Ruimte maken voor empathie, terwijl je gebruikmaakt van de versnelling die AI biedt – dát is volgens mij de kern.”
Je bent ouder dan de gemiddelde masterstudent. Heeft je levensloop invloed gehad op deze scriptie?
“Ik kan zeggen dat ik niet bepaald een onbezorgde jeugd heb gehad. Daardoor heb ik een groot gedeelte van mijn leven een nogal ambivalente houding gehad ten opzichte van emoties. Ik denk dat dit eraan heeft bijgedragen het onderwerp met een zekere zakelijke afstand te kunnen bestuderen. Daarnaast ben ik oorspronkelijk opgeleid als kunstenaar en geef al twintig jaar les aan de kunstacademie in Rotterdam. Vanuit die rol ben ik gewend voortdurend de wereld om mij heen te bevragen. Dat heeft me ook zeker geholpen.”
Zie je jezelf promoveren?
“Dat lijkt me ontzettend interessant. Praktisch gezien is het ingewikkeld, onder andere door verplichtingen vanuit de lerarenbeurs die het mogelijk heeft gemaakt dat ik naast werk en gezin deze master kon gaan volgen. Veel promotietrajecten die ik passend vind, zijn fulltime. Maar ik houd mijn ogen open. Dit smaakt naar meer.”
Op 19 januari worden in Haarlem de KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen uitgereikt. De KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen zijn bestemd voor maatschappelijke initiatieven die het onderling vertrouwen in de samenleving versterken. Dit jaar gaat de eerste prijs (€ 100.000) naar Algorithm Audit en de tweede prijs (€ 50.000) naar Deel de Duif.
1e prijs: Algorithm Audit
Technologie neemt steeds vaker besluiten die direct ingrijpen in het leven van burgers. Algorithm Audit, winnaar van de eerste prijs van de KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen 2026, wil voorkomen dat technologische systemen mensen buitensluiten of het contact met de overheid ontmenselijken. De stichting brengt onafhankelijke adviescommissies bij elkaar waarin wetenschappelijke experts en burgervertegenwoordigers samen concrete AI-toepassingen, hoofdzakelijk bij de overheid, beoordelen. De inzichten uit deze beoordelingen zijn vaak ook toepasbaar voor andere organisaties.
In de afgelopen jaren onderzocht de stichting onder meer risicoprofileringsalgoritmen bij gemeenten, DUO en een platform voor leenauto’s. Dat leidde tot concrete adviezen aan overheden, publieke verantwoording en aantoonbare verbeteringen in beleid en uitvoering. De instrumenten die Algorithm Audit ontwikkelt om systematische vertekening op te sporen, worden door de organisatie open source beschikbaar gesteld. Als groeiend nationaal en Europees kennisplatform deelt de organisatie haar expertise via onderzoek, whitepapers, workshops en lezingen, met als doel het vertrouwen van burgers in digitale besluitvorming en overheidshandelen te versterken.
Jurriaan Parie, mede-initiatiefnemer en directeur van Algorithm Audit, is niet tegen technologische vooruitgang. ‘Maar’, zegt hij in een interview op de website van de KHMW, ‘het is belangrijk om expliciet aandacht te houden voor menselijkheid: efficiëntie en innovatie zijn niet de enige criteria. Mens en machine moeten goed leren samenwerken, met medemenselijkheid als kern.’
👉 Lees hier een interview met Jurriaan Parie, directeur van Algorithm Audit.
2e prijs: Deel de Duif
Deel de Duif is een dialooginitiatief van joodse en islamitische jongeren die zich gezamenlijk verzetten tegen maatschappelijke verharding. Door consequent te zoeken naar overeenkomsten in plaats van verschillen laat de stichting zien dat vertrouwen en verbinding mogelijk blijven, ook wanneer spanningen hoog oplopen. Sinds de oprichting weet Deel de Duif met een heldere, persoonlijke boodschap een breed publiek te bereiken.
Vanuit Amsterdam is Deel de Duif actief door het hele land en daarbuiten. De organisatie werkt met scholen, overheden, bedrijven en maatschappelijke instellingen en is daarnaast zichtbaar in het publieke debat en in de media. In 2024 verzorgde Deel de Duif tientallen gastlessen op middelbare scholen, workshops voor docententeams en trainingen binnen de publieke sector. In dialoogsessies en nagesprekken over gevoelige thema’s – zoals de impact van het conflict in het Midden-Oosten op jongeren en professionals in Nederland – biedt de stichting concrete handvatten om moeilijke gesprekken veilig en constructief te voeren. Zo draagt Deel de Duif bij aan meer onderling begrip, saamhorigheid en vertrouwen in een gepolariseerde samenleving.
‘Verschillen van opvatting bestonden vroeger ook al. Maar je ziet dat mensen emotioneel steeds verder uit elkaar zijn geraakt’, zegt David Roos, een van de vier jongeren die samen het gezicht van Deel de Duif vormen, in een interview op de KHMW-website. ‘Het vertrouwen in de ander is afgenomen. Dialoog kan die kloof verkleinen, door te laten zien dat de ander vanuit goede intenties denkt, ook als je het oneens bent.’ Zijn collega Oumaima al Abdellaoui vult aan: ‘We beginnen altijd met onszelf kwetsbaar op te stellen. Een jood en een moslim komen samen binnen, vaak doet dat al veel in een ruimte. We vertellen onze persoonlijke verhalen en laten zien dat we, ondanks grote verschillen, samen naast elkaar staan.’
👉 Lees hier een interview met David en Oumaima van Deel de Duif.
KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen
De KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen bekronen maatschappelijke initiatieven die het onderling vertrouwen in de Nederlandse samenleving versterken. Hiermee stimuleert de KHMW de verdere ontwikkeling van bestaande projecten die bewezen succesvol bijdragen aan het versterken van het maatschappelijk vertrouwen.
De KHMW Brouwer Vertrouwensprijs wordt uitgereikt sinds 2017. Sinds 2025 worden er twee prijzen uitgereikt: een eerste prijs van € 100.000 en een tweede prijs van € 50.000. In 2026 waren er 54 inzendingen. De jury bestond uit ir. Marcel Belt, Dick Boer, prof. dr. Hans Boutellier, prof. dr. Marileen Dogterom, prof. dr. Karen van Oudenhoven-van der Zee en drs. Marlies Veldhuijzen van Zanten-Hyllner. Juryvoorzitter was mr. Rutger Schimmelpenninck.
KHMW
De KHMW, opgericht in 1752, is het oudste wetenschappelijke genootschap van Nederland. De KHMW heeft als doel de wetenschap te bevorderen en een brug te slaan tussen wetenschap en samenleving. Dat doet de organisatie onder meer door het uitreiken van prijzen en het organiseren van lezingen en symposia. De KHMW is gezeteld in het Hodshonhuis in Haarlem.
De uitreiking van de KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen 2026 vindt op maandag 19 januari plaats in het Hodshonhuis. De prijsuitreiking maakt deel uit van de Jan Brouwer Conferentie. Deze conferentie heeft als thema ‘Samen werken aan vertrouwen’. Sprekers zijn prof. dr. Hans Boutellier, bijzonder hoogleraar Polarisatie & Veerkracht, Vrije Universiteit Amsterdam, en lid van de jury voor de Vertrouwensprijs, prof. dr. Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving en hoogleraar Wetenschap, beleid en maatschappelijke impact, Universiteit Leiden, en prof. dr. Tine De Moor, initiatiefnemer CollectieveKracht (laureaat Vertrouwensprijs 2025) en hoogleraar Social Enterprise and Institutions for Collective Action, Rotterdam School of Management.
De Kees Schouhamer Immink Proefschriftprijs 2026 is toegekend aan Thom Badings. Hij promoveerde in maart 2025 aan de Radboud Universiteit op het proefschrift Robust Verification of Stochastic Systems: Guarantees in the Presence of Uncertainty. De jury prees niet alleen de wetenschappelijke diepgang van zijn onderzoek, maar ook zijn indrukwekkende publicatielijst en de heldere, toegankelijke opzet van zijn proefschrift.
Je promotieonderzoek maakte deel uit van het PrimaVera-project. Wat houdt dat project in, welke partijen zijn erbij betrokken en wat was jouw rol? “PRIMAVERA was een groot onderzoeksconsortium rond predictive maintenance, oftewel voorspellend onderhoud: het voorspellen van systeemfalen – bijvoorbeeld bij treinen of productiemachines – met behulp van wiskundige modellen. Het project liep van 2019 tot 2025 en bracht universiteiten, hogescholen en bedrijven samen. Naast de Radboud Universiteit waren onder meer de Universiteit Twente, de TU Eindhoven, Saxion Hogeschool en De Haagse Hogeschool betrokken, evenals partners als NS, ASML en de Koninklijke Marine. Mijn bijdrage lag vooral bij het modelleren van zulke systemen en bij het ontwikkelen van algoritmen die op basis van die modellen onderbouwde beslissingen mogelijk maken.”
Je onderzoek raakt aan AI-systemen zonder harde veiligheidsgaranties. Waar kan dat in de praktijk misgaan?
“Dat zie je vooral bij autonome systemen: zelfrijdende auto’s, drones of robots in magazijnen. Dat zijn systemen die op basis van algoritmes zelfstandig beslissingen nemen in de echte wereld, vaak in de nabijheid van mensen. Als daar iets misgaat, kan dat serieuze gevolgen hebben.”
Zijn daar al concrete voorbeelden van?
“Zeker, bijvoorbeeld bij zelfrijdende auto’s. Het is natuurlijk zo dat ook mensen fouten maken, dus je kunt niet elk incident direct aan software wijten. Maar er zijn wel degelijk situaties geweest waarin fouten in de AI of de software hebben geleid tot ongelukken of vreemde impasses.”
Je werkt met zogenoemde stochastische systemen: systemen met onvoorspelbaar gedrag. Wat maakt die zo lastig?
“Die systemen opereren in omgevingen die voortdurend veranderen. Ze moeten telkens opnieuw beslissingen nemen op basis van onvolledige of onzekere informatie. Dat maakt het moeilijk om vooraf harde garanties te geven over hun gedrag.”
In je proefschrift laat je zien hoe zulke complexe systemen toch controleerbaar kunnen worden. Waar zit de winst daarvan?
“Wij ontwikkelen robuuste verificatiemethoden. Die zijn bedoeld voor systemen die worden ingezet in omstandigheden die je vooraf niet precies kent. Neem een drone: bij het ontwerpen van het besturingsalgoritme weet je nog niet in welke weersomstandigheden hij precies zal vliegen. Je wilt dan kunnen garanderen dat het systeem binnen een hele bandbreedte aan omstandigheden veilig blijft functioneren. Met robuuste verificatiemethoden kijk je vervolgens naar het slechtste geval uit deze bandbreedte. Als ook in dat slechtste geval je systeem zich nog veilig genoeg gedraagt, dan kun je concluderen dat het systeem robuust tegen elk scenario uit de bandbreedte.”
Wanneer wordt dat echt relevant?
“Vooral wanneer systemen buiten sterk gecontroleerde omgevingen worden gebruikt. Een robot in een volledig afgeschermde fabriekshal kun je relatief goed modelleren. Maar zodra een systeem ‘in the wild’ opereert – op straat, in de lucht, tussen mensen – nemen de onzekerheden snel toe. Juist daar maken robuuste methoden het verschil.”
Waarom werk jij zonder aannames over kansverdelingen, zoals de bekende normale verdeling?
“Veel klassieke methoden nemen aan dat onzekerheden netjes volgens een bepaalde kansverdeling verlopen, bijvoorbeeld een normale verdeling. In de praktijk klopt dat vaak niet. Bij turbulentie rond een drone bijvoorbeeld is het gedrag veel complexer. Bovendien is er vaak tijdsafhankelijkheid: wat nu gebeurt, zegt iets over wat er over een paar seconden gebeurt. Dat past niet bij simpele aannames. In plaats van expliciet met zo’n verdeling te werken, gebruiken wij data die daaruit voortkomen. Dat maakt het model flexibeler en realistischer.”
Je onderzoekt ook welke parameters in een model er echt toe doen. Wat levert dat op?
“Dat helpt om efficiënter te leren uit data. In complexe systemen zijn veel parameters van invloed, zoals wind, gewicht of batterijstatus. Klassieke methoden behandelen al die situaties vaak los van elkaar. Wij proberen juist de onderliggende structuur van het model te benutten, zodat informatie uit de ene situatie ook iets zegt over een vergelijkbare situatie. Daardoor heb je minder data nodig om een model accuraat te laten leren en daarmee het autonome systeem betere beslissingen te laten nemen.”
Wat betekent jouw onderzoek voor het vertrouwen in AI-systemen?
“Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen grote generatieve AI-modellen, zoals taalmodellen, en de veel kleinere AI-modellen die wij gebruiken voor besturing van systemen. Die laatste zijn specifiek en overzichtelijker. Juist daar kun je formele garanties geven over het gedrag, ondanks onzekerheden. Dat is cruciaal voor toezichthouders en gebruikers.”
Kun je ooit volledig vertrouwen op zo’n systeem?
“Altijd binnen expliciete aannames. Je begint met een model, en dat is op zichzelf al een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Wat wij doen, is die aannames zo transparant mogelijk maken. We laten zien: als deze voorwaarden gelden, dan werkt het systeem zelfs in het slechtste geval nog veilig genoeg. Dat maakt vertrouwen beter onderbouwd, al blijft het nooit absoluut.”
Je benadrukt steeds ‘wij’. Hoe belangrijk is samenwerking in jouw werk?
“Essentieel. Onderzoek is vrijwel nooit een solo-activiteit. In mijn werk komen informatica, formele methoden, AI en regeltechniek samen, en dat kan alleen in teamverband. Juist die samenwerking – vaak internationaal en met sterk gemotiveerde collega’s – maakt dit werk voor mij zo aantrekkelijk.”
Je zit nu als postdoc in Oxford. Wat doe je daar?
“Ik bouw voort op mijn promotieonderzoek, samen met een groep waarmee ik al eerder samenwerkte. Hier ben ik onderdeel van de Erlangen AI Hub, een groot onderzoeksproject met als doel om een betere wiskundige basis te ontwikkelen voor AI. Tegelijk is dit een fase om te verbreden en te bepalen welke richting ik met mijn onderzoek op wil. In maart begin ik als postdoctoraal onderzoeker aan de universiteit in Aken, RWTH Aachen University. Ook hier zal ik doorbouwen op mijn huidige onderzoek, maar daarnaast ga ik er meer de focus op leggen om onze verificatiemethoden schaalbaarder te maken en ze daarmee echt in de praktijk te kunnen brengen.”
En hoe zie je je toekomst?
“Idealiter zou ik ooit graag hoogleraar worden aan een Nederlandse universiteit. Een positie als assistent-professor is daarvoor de logische volgende stap. De financiële omstandigheden in de academische wereld zijn nu niet eenvoudig. Maar voorlopig ben ik heel tevreden met het werk dat ik nu doe.”
De KHMW Schouhamer Immink Proefschriftprijs wordt op donderdag 16 april 2026 uitgereikt tijdens ICT Open in De Doelen, Rotterdam.
Op maandag 24 november 2025 werden de KHMW Jong Talent Prijzen en de KHMW Scriptieprijzen Responsible Internet 2025 uitgereikt - 89 prijzen in totaal! Op deze pagina vind je nu al de namen van alle winnaars, de juryrapporten en interviews met enkele winnaars. Binnenkort worden hier de opnames van de livestream en foto's van het evenement aan toegevoegd. Dus blijf vooral kijken.
🏅Lees hier het juryrapport voor de KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen.
Sessie 1
Tijdens de eerste sessie werden de Afstudeerprijzen voor Life Sciences, de Scriptieprijzen Responsible Internet, de Afstudeerprijzen voor Natuurkunde en de Afstudeerprijs voor Theoretische Natuurkunde uitgereikt. Ook werden de Aanmoedigingsprijzen Biologie, Artificial Intelligence, Sterrenkunde, Chemische technologie en Lucht- en Ruimtevaarttechniek uitgereikt.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Life Sciences 2025
1e prijs (€ 3.000): John Collins MSc, Master Bioinformatics and Systems, Vrije Universiteit Amsterdam, voor zijn scriptie The Microbial Ecology of Biodegradable Plastics in the Wadden Sea: Implications for Life in the Ocean and in Space. 2e prijs (€ 2.000):Connor Proudfoot MSc, Master Environmental Biology, Universiteit Utrecht, voor zijn scriptie Vocal Complexity in a Social Bird of Prey (Gyps rueppelli). 3e prijs (€ 1.000):Mathijs van Boesschoten MSc, Master Biotechnologie, Wageningen University & Research, voor zijn scriptie Using Synthetic Promoters to Regulate a Heterologous Entner-Doudoroff Pathway in Escherichia coli to Rescue Growth.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Life Sciences 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Sjaak Neefjes.
John Collins: “Wetenschappers zijn veerkrachtig” John Collins werkte in oceaanmicrobiologie, synthetische biologie én zelfs bij de European Space Agency, waar hij microben onderzocht die bioplastics in de ruimte kunnen afbreken. Zijn loopbaan is even avontuurlijk als interdisciplinair. Voor zijn uitzonderlijke masterscriptie won hij de KHMW Jong Talent Afstudeerprijs. “Ik wil wetenschap inzetten voor échte maatschappelijke impact.”
👉 Lees het interview met John hier.
KHMW Scriptieprijzen Responsible Internet 2025
1e prijs (€ 3.000): Lily Heisig MA, Master European Studies on Society, Science and Technology, Maastricht University, voor haar scriptie When the Whole Society is at Risk: Analysing the Governance Discourse of General-Purpose AI models with Systemic Risk (GPAISR). 2e prijs (€ 1.000):Dirk Doesburg MSc, Master Computing Science: Cyber Security, Radboud Universiteit, voor zijn scriptie Post-Quantum Cryptography for the RPKI.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Scriptieprijzen Responsible Internet 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Esther Keymolen.
Lily Heisig: “Als je veiligheid uitsluitend technisch definieert, vallen de sociale gevolgen buiten de kaders”
De Europese Unie waarschuwt dat “de hele samenleving” risico loopt door kunstmatige intelligentie. Maar wat betekent dat precies? In haar prijswinnende scriptie onderzoekt Lily Heisig hoe Brussel AI-risico’s definieert – en wie daardoor aan tafel zit of juist buiten beeld blijft. Haar les: “Als een beleidsstuk zegt dat ‘de hele samenleving’ risico loopt, moet je altijd vragen: wélk risico precies, en voor wíe?”
👉 Lees het interview met Lily hier.
Dirk Doesburg: “Het internet is een vriendelijk systeem – maar niet iedereen speelt eerlijk”
De komst van kwantumcomputers kan de huidige internetbeveiliging gaan ondermijnen. Dirk Doesburg, winnaar van de tweede prijs in de KHMW Scriptieprijzen Responsible Internet, onderzocht hoe we ons daarop kunnen voorbereiden. Zijn boodschap is helder: “Omdat de overstap naar nieuwe, kwantumveilige cryptografie tijd kost, moeten we nu al nadenken over die transitie.”
👉 Lees het interview met Dirk hier.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Natuurkunde
1e prijs (€ 3.000): Amber Visser MSc, Master Physics and Astronomy, Universiteit van Amsterdam, voor haar scriptie Altermagnets and Spinless Analogues. 2e prijs (€ 1.000):Ruben Hendriks MSc, Master Mathematics-Physics, Rijksuniversiteit Groningen, voor zijn scriptie Stochastic State Switching in Attractor Neural Networks.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Natuurkunde 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Joost Frenken.
Ruben Hendriks: “We rekenen ook nog echt met krijt” Ruben Hendriks, winnaar van de KHMW Jong Talent Afstudeerprijs Natuurkunde 2025, onderzocht hoe hersenen informatie opslaan en schakelen tussen herinneringen – met wiskundige modellen die ook worden gebruikt in de materiaalkunde. “Het fascineert me hoe uit simpele onderdelen iets verbazingwekkend complex kan ontstaan.” Zijn onderzoek laat zien hoe natuurkunde, wiskunde en biologie elkaar kunnen versterken.
👉 Lees het interview met Ruben hier.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Theoretische Natuurkunde
1e prijs (€ 3.000): Daria Trotsenko MSc, Master Physics and Astronomy, Universiteit van Amsterdam, voor haar scriptie Complete Analytic Calculation of Drell-Yan Angular Coefficients at O(alpha_s^2).
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Theoretische Natuurkunde 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Kareljan Schoutens.
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Biologie Anouk Beeftink (LEI), Kick Borsboom (UvA), Kevin Brachthuizen (VU), Eline Gerrits (RUG), Fien Jacobs (UU), Jordy Krikke (RU), Ivar Zieltjens (WUR)
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Artificial Intelligence
Lucia Adán Castejón (RUG), Amber Doezejager (RU), Tom van Egmond (UvA), Marlon Fendler LEI), Gregor Kikas (VU), Ivans Ļouškins (TU), Niek Postma (UU), Milena Rusek (UM)
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Sterrenkunde Lucas Brink (LEI), Gergely Vári (RUG)
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Chemische technologie Mykhaila Boon (TUE), Ntando Ntenza (UT), Ádám Süli (RUG)
👉 Lees hier een interview met Ntando.
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen -Lucht- en Ruimtevaarttechniek Johannes Moser (TUD), Domonkos Péntek (TUD)
👉 Lees hier een interview met Domonkos Péntek.
Sessie 2
Tijdens de tweede sessie werden de Afstudeerprijzen voor Sterrenkunde, de Afstudeerprijs voor Werktuigbouwkunde en Materiaalkunde, de Afstudeerprijs voor Biologie en de Afstudeerprijzen voor Informatica en Informatiekunde uitgereikt. Ook werden de Aanmoedigingsprijzen Werktuigbouwkunde en Materiaalkunde, Scheikunde, Wiskunde en Technische wiskunde en Farmacie of (Bio)farmaceutische wetenschappen uitgereikt.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Sterrenkunde 1e prijs (€ 3.000): Kaya Han Taş MSc, Master Physics and Astronomy, Universiteit van Amsterdam, voor zijn scriptie ExoMUSE and the Discovery of Ultra-Short Period Planet TOI-2431 b. 1e prijs (€ 3.000): Sten Sipma MSc, Master Astronomy, Rijksuniversiteit Groningen, voor zijn scriptie An Evolutionary Model for the Milky Way’s Corona.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Sterrenkunde 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Ewine van Dishoeck.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Werktuigbouwkunde en Materiaalkunde
1e prijs (€ 3.000): Jnandeep Talukdar MSc, Master Energy and Flow, Universiteit Twente, voor zijn scriptie Singularities with Surfactants.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Werktuigbouwkunde en Materiaalkunde 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Ekkes Brück.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Biologie
1e prijs (€ 3.000): Jur Seuren MSc, Master Biologie, Radboud Universiteit, voor zijn scriptie Weathering the Storm - Integrating Insights from Science and Practice to Mitigate Wind Damage Risk in Norwegian Forest.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Biologie 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Menno Schilthuizen.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Informatica en Informatiekunde
1e prijs (€ 3.000):Aleksander Buszydlik MSc, Master Computer Science, Technische Universiteit Delft, voor zijn scriptie Finding Recourse for Algorithmic Recourse: Actionable Recommendations in Real-World Contexts. 2e prijs (€ 1.000):Remco Leijenaar MSc, Master Artificial Intelligence, Rijksuniversiteit Groningen, voor zijn scriptie Self-Supervised 3D Representation Learning with Asymmetric Dual Self-Distillation for Point Clouds. 2e prijs (€ 1.000):Valentijn Hol MSc, Master Computer Science, Universiteit Twente, voor zijn scriptie Explorations in Quasi-Polynomial Algorithms for Parity Games.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Informatica en Informatiekunde 2025. De laudatio werd uitgesproken door wetenschappelijk secretaris KHMW prof. dr. Ad IJzerman.
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Werktuigbouwkunde en Materiaalkunde Francesco Berera (UT), Arjon Ekema (TUD), Bora Ozer (TUE)
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Scheikunde
Luca Carbia Varela (UvA/VU), Anne Lerch (RU), Leo Sprincean (RUG), Sytse de Vries (TUD/LEI), Jesse van der Waal (LEI/TUD), Pablo van IJperen (UU)
👉 Lees hier een interview met Leo Sprincean.
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Wiskunde en Technische wiskunde Reinout Bos (UU), Iago Hernando Santos (TUE), Julian Hoving (TUD), Vytenis Kalinauskas (VU), Tijmen de Lange (RU), Jelle Roessink (UT), Timur Shamsutdinov (UvA), Luuk Sprengers (LEI), Thomas van der Zwan (RUG)
👉 Lees hier een interview met Reinout Bos.
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Farmacie of (Bio)farmaceutische wetenschappen Phaedra Cordewener (UU), Amber Janssen (LEI), Luna de Koning (VU), Wietske Sedee (RUG)
👉 Lees hier een interview met Luna de Koning.
Sessie 3
Tijdens de derde en laatste sessie werden de KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Chemie en Procestechnologie, de Afstudeerprijs voor Plantenwetenschappen, de Afstudeerprijzen voor Wiskunde, de Afstudeerprijs voor Data Science en de Afstudeerprijs Health Care Innovation for underserved communities uitgereikt. Ook werden de KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen Biomedische Technologie, Informatica en Technische informatica, Civiele en Maritieme techniek en Natuurkunde en Technische natuurkunde uitgereikt.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Chemie en Procestechnologie 1e prijs (€ 3.000): Marouscha Puister MSc, Master Chemistry, Universiteit Leiden, voor haar scriptie Anticancer Peptides in Ruthenium-Based Photo-Activated Therapy.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Chemie en Procestechnologie 2025. De laudatio werd uitgesproken door juryvoorzitter mr. drs. Thérèse van Schie.
Marouscha Puister: “Ik wil onderzoek doen dat ergens toe bijdraagt”
Marouscha Puister, winnaar van de KHMW Jong Talent Afstudeerprijs Scheikunde 2025, onderzocht hoe stoffen uit bijengif gecombineerd met lichtgevoelige metalen kunnen helpen bij de behandeling van kanker. “Ik vind het fascinerend dat iets ongrijpbaars als licht een chemische reactie kan sturen – en hoop dat mijn onderzoek uiteindelijk bijdraagt aan betere, gerichtere therapieën.”
👉 Lees het interview met Marouscha hier.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Plantenwetenschappen
1e prijs (€ 5.000): Elianca Klaasen MSc, Master Environmental Biology, Universiteit Utrecht, voor haar scriptie Identifying Xanthomonas Recruitment Genes in the Soil-Borne Legacy.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Plantenwetenschappen 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Francine Govers.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Wiskunde
1e prijs (€ 3.000): Daniel Cortild MSc, Master Applied Mathematics, Rijksuniversiteit Groningen, voor zijn scriptie New Tight Bounds for SGD without Variance Assumption: A Computer-Aided Lyapunov Analysis. 2e prijs (€ 2.000):Sièna van Schaick MSc, Master Mathematics, Radboud Universiteit, voor haar scriptie Finiteness of Rational Points and Higher Degree Points on Curves.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijzen voor Wiskunde 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. ir. Kees Vuik.
Daniel Cortild: “Doe wat je echt leuk vindt” Daniel Cortild onderzoekt waarom klassieke leeralgoritmen zoals Stochastic Gradient Descent écht werken. Zijn theoretische doorbraken helpen verklaren wat in de praktijk al lang wordt gezien — en brengen nieuwe helderheid in het fundament van moderne AI. 👉 Lees het interview met Daniel hier.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Data Science
1e prijs (€ 3.000): Aliza Reif MSc, Master Computing Science: Cyber Security and AI specialization, Radboud Universiteit, voor haar scriptie Black-Box Universal Adversarial Attack on Automatic Speech Recognition Systems for Maritime Radio Communication Using Evolutionary Strategies.
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Data Science 2025. De laudatio werd uitgesproken door wetenschappelijk secretaris KHMW prof. dr. Ad IJzerman.
Aliza Reif: "Ik kijk ernaar uit om mijn steentje bij te dragen" AI-systemen lijken slim en betrouwbaar, maar dat beeld kantelt zodra iemand ze bewust probeert te misleiden. Dat is precies waar Aliza Reif zich in verdiept: ze ontwikkelt aanvallen op verkeersbord- en spraaksystemen om te laten zien waar de risico’s zitten, én ze bouwt verdedigingen om die systemen veerkrachtiger te maken. Haar werk laat zien waarom AI-security snel een onmisbaar vakgebied wordt.
👉 Lees het interview met Aliza hier.
KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Health Care Innovation for underserved communities
1e prijs (€ 3.000): Pranav Prasun MSc, Master Industrieel Ontwerpen: Design for Interaction, Technische Universiteit Delft, voor zijn scriptie Ally SenseScape Multisensory Indoor Navigation using AI Assistant for People who are Blind or have Low Vision (PBLV).
🏅Klik hier voor het juryrapport KHMW Jong Talent Afstudeerprijs voor Health Care Innovation for underserved communities 2025. De laudatio werd uitgesproken door jurylid prof. dr. Eric Steegers.
Ontwerpen met empathie: Pranav Prasun over Ally SenseScape In India ontwierp Pranav Prasun kleding en schoenen – elke paar maanden een nieuwe collectie. Aan de TU Delft ontdekte hij hoe design ook levens kan verbeteren. Zijn Ally SenseScape is een slim hulpmiddel dat blinden en slechtzienden helpt om binnenshuis hun weg te vinden. “Ontwerpen met het oog op toegankelijkheid helpt niet alleen mensen met een beperking. Inclusief ontwerpen maakt de wereld leefbaarder voor iedereen.”
👉 Lees het interview met Pranav hier.
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Biomedische Technologie Loes van Aaken (TUE), Tessa Bakker (UT), Zoe Pearson (RUG)
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Informatica en Technische informatica
Lucas Beliën (VU), Deniz Büyükgüral (TUE), Maksym Chumak (UM), Bente van Deijzen (RU), John Florijn (UU), Bent Goelema (RUG), Ruben Otero Sanchez (LEI), Nathan Veldhuijzen van Zanten (UvA), Victor Vorona (TUD), Ilgara Yusifzada (UT)
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Civiele en Maritieme techniek Tobias Haantjes (TUD), Levi Koytek (TUD), Domonkos Kovács (UT)
KHMW Jong Talent Aanmoedigingsprijzen - Natuurkunde en Technische natuurkunde
Jasper de Jongh (UT), Thom Laheij (TUE), Iaon Leolea (RUG, Chris Pander (TUD), Vincent van Putten (UU), Luuk Semmekrot (RU), Fabian Sewalt (UvA/VU), Eva Wagener (LEI)
👉 Lees hier een interview met Eva Wagener.
Foto's: Bastiaan van Musscher
Interviews: Ingrid Glorie, communicatiemedewerker KHMW
De prijzen worden op voordracht van de betrokken faculteiten, examencommissies en afstudeerdocenten toegekend door de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen en mogelijk gemaakt door onderstaande bedrijven, stichtingen en fondsen, en de KHMW.
De kwaliteit van de Nederlandse wetenschap is nog altijd goed en het aantal wetenschappers aan instellingen voor hoger onderwijs en onderzoek nam de afgelopen jaren fors toe. Maar veranderingen die moeten helpen om de wetenschap aantrekkelijk te houden en de talenten van medewerkers breder te ontwikkelen, komen slechts langzaam van de grond. Dat blijkt uit de Balans van de wetenschap die het Rathenau Instituut op 15 augustus 2024 heeft gepubliceerd.
Je promotieonderzoek maakte deel uit van het 
John Collins: “Wetenschappers zijn veerkrachtig”
Lily Heisig: “Als je veiligheid uitsluitend technisch definieert, vallen de sociale gevolgen buiten de kaders”
Dirk Doesburg: “Het internet is een vriendelijk systeem – maar niet iedereen speelt eerlijk”
Ruben Hendriks: “We rekenen ook nog echt met krijt”
Marouscha Puister: “Ik wil onderzoek doen dat ergens toe bijdraagt”
Daniel Cortild: “Doe wat je echt leuk vindt”
Aliza Reif: "Ik kijk ernaar uit om mijn steentje bij te dragen"
Ontwerpen met empathie: Pranav Prasun over Ally SenseScape
