Verslag Jan Brouwer Conferentie 2026: Samen werken aan vertrouwen
Hoe bouw je aan vertrouwen in een samenleving die steeds meer uiteen lijkt te vallen? Deze vraag stond centraal tijdens de Jan Brouwer Conferentie 2026.
Op maandag 19 januari vond in het Hodshonhuis de Jan Brouwer Conferentie plaats. Het thema was dit jaar Samen werken aan vertrouwen. Sprekers waren prof. dr. Hans Boutellier, bijzonder hoogleraar Polarisatie & Veerkracht (Vrije Universiteit Amsterdam) en jurylid van de KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen 2026, prof. dr. Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving en hoogleraar Wetenschap, beleid en maatschappelijke impact (Universiteit Leiden), en prof. dr. Tine de Moor, initiatiefnemer van CollectieveKracht (laureaat Vertrouwensprijs 2025) en hoogleraar Social Enterprise and Institutions for Collective Action (Rotterdam School of Management). Aan het einde van de bijeenkomst werden de KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen 2026 uitgereikt aan de maatschappelijke initiatieven Algorithm Audit en Deel de Duif.
Hans Boutellier
Van verzuiling naar verbubbeling
Hans Boutellier plaatste het thema vertrouwen in een bredere maatschappelijke context. Volgens hem is Nederland verschoven van een verzuilde samenleving, met hechte en samenhangende collectieven, naar een identitaire netwerksamenleving. Mensen bewegen zich tegenwoordig in losse netwerken en ‘bubbels’ rond gedeelde overtuigingen en emoties, sterk beïnvloed door sociale media. Die ontwikkeling gaat gepaard met een groeiende behoefte aan het eigene en scherpe tegenstellingen tussen ‘wij’ en ‘zij’, wat polarisatie versterkt. In zo’n fluïde samenleving kunnen personen, symbolen of gebeurtenissen fungeren als zogeheten attractoren die veel aandacht en energie naar zich toe trekken. Boutellier benadrukte dat juist daarom momenten van gemeenschap en vertrouwen belangrijk zijn. Initiatieven als de KHMW Brouwer Vertrouwensprijzen kunnen tijdelijk richting en samenhang bieden, mits zij gebaseerd zijn op wederkerigheid en oog voor het algemeen belang.
Jet Bussemaker
Geen onmacht maar daadkracht
Jet Bussemaker ging in op de vraag hoe vertrouwen kan worden versterkt in een samenleving die wordt gekenmerkt door onbehagen en groeiende onmacht. Op basis van het in oktober 2025 door de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving gepubliceerde essay Doen en laten. Over omgaan met onmacht en bouwen aan daadkracht liet zij zien dat Nederlanders hun eigen leven vaak positief beoordelen, maar het vertrouwen in politiek en instituties laag is. Onbehagen is op zichzelf niet problematisch, betoogde zij, zolang het kan worden omgezet in inspraak en betrokkenheid. Het gevaar ontstaat wanneer mensen afhaken en zich machteloos voelen. Bussemaker pleitte daarom voor het herijken van verwachtingen tussen overheid en burgers: minder beloven, meer doen en duidelijker verantwoordelijkheden afbakenen. Cruciaal is dat de overheid sociale grondrechten borgt en tegelijk ruimte biedt aan initiatieven van onderop, zoals wijknetwerken en voorzorgcirkels, die grip, verbondenheid en vertrouwen versterken.
Tine De Moor
Van kracht tot kracht
Volgens Tine de Moor was de uitreiking van de Brouwer Vertrouwensprijs in januari 2025 het startpunt van een bijzonder succesvol jaar voor CollectieveKracht. In de maanden daarna volgden meer prijzen en subsidies en groeide de organisatie sterk. Die ontwikkeling staat niet op zichzelf: in de samenleving spelen burgercollectieven een steeds belangrijkere rol in het versterken van vertrouwen en maatschappelijke samenhang. Vanuit haar historische perspectief schetste De Moor een lange traditie van collectieve actie, van middeleeuwse gilden tot coöperaties, en plaatste zij de recente groei van burgercollectieven in dat bredere patroon. Sinds circa 2005 is in Nederland een sterke toename zichtbaar van initiatieven van burgers die zich organiseren rond zorg, energie, wonen en voedsel, vaak wanneer markt en overheid tekortschieten. Deze collectieven signaleren problemen, bouwen bruggen naar de overheid en dragen bij aan sociale en economische transities. De Moor benadrukte dat zij geen verlengstuk van beleid zijn, maar een eigen institutionele logica kennen. Met CollectieveKracht wordt deze beweging nu systematisch in kaart gebracht, om haar potentieel én grenzen beter te begrijpen.
Juryrapport 2026
Jurylid prof. dr. Marileen Dogterom, president KNAW, hoogleraar bionanoscience Technische Universiteit Delft, Medical Delta hoogleraar Universiteit Leiden, sprak namens de jury haar waardering uit voor het grote en diverse aanbod aan inzendingen voor de Brouwer Vertrouwensprijzen. Met 54 aanmeldingen was de keuze opnieuw lastig, maar tegelijk bemoedigend: de projecten laten zien hoeveel maatschappelijke energie er is om vertrouwen en verbinding te versterken. Veel initiatieven beginnen lokaal en groeien uit tot bredere netwerken, een belangrijk criterium voor de jury. Bij de beoordeling woog ook de actualiteit zwaar, zoals de invloed van algoritmes en de druk op onderling vertrouwen in een gepolariseerde samenleving. De eerste prijs ging naar Algorithm Audit, dat burgers meer grip geeft op algoritmes en machtsverhoudingen. De tweede prijs werd toegekend aan Deel de Duif, een dialooginitiatief van jonge joodse en islamitische Nederlanders.
👉 Lees hier het juryrapport.
-
- 2e prijs: Deel de Duif
-
- 1e prijs: Algorithm Audit
Oumaima en David van Deel de Duif
Deel de Duif
In hun dankwoord schetsten David en Oumaima van Deel de Duif hoe hun werk zich afspeelt op zeer uiteenlopende plekken in de samenleving. In één week voeren zij gesprekken met docenten, nieuwkomers en jonge professionals, telkens over hoe om te gaan met moeilijke en beladen onderwerpen. Die ervaringen laten zien hoe groot de behoefte is aan veilige dialoog, maar ook hoe kwetsbaar en intens dat werk kan zijn. Door zelf openheid te tonen, nodigen zij anderen uit hetzelfde te doen. Tegelijkertijd benadrukten zij dat het effect zichtbaar is: kleine ontmoetingen kunnen vastgeroeste beelden doorbreken. De prijs komt volgens hen op een cruciaal moment, omdat Deel de Duif wil opschalen, onder meer door het opleiden van ambassadeurs die hun dialoogmethode verder verspreiden.
👉 Lees hier een interview met David en Oumaima van Deel de Duif.
Jurriaan Parrie van Algorithm Audit
Algorithm Audit
In zijn dankwoord benadrukte Jurriaan Parie waarom Algorithm Audit is opgericht: om burgers meer zeggenschap te geven over algoritmes en AI-systemen die het dagelijks leven steeds sterker beïnvloeden. Hij wees op concrete voorbeelden van bias en discriminatie, zoals sturende stemhulpen en genderstereotypering in online vacatures, en op het risico dat menselijk contact verdwijnt door vergaande automatisering. Volgens Parie bepaalt nu te vaak een kleine groep bedrijven en experts hoe technologie wordt ingezet. Algorithm Audit biedt tegenwicht door onafhankelijke adviescommissies samen te stellen met burgers, experts en maatschappelijke vertegenwoordigers. Zeggenschap vergroot grip, en grip vergroot vertrouwen. Met de vertrouwensprijs wil de stichting dit model verder opschalen en het publieke debat over de rol van technologie versterken.
👉 Lees hier een interview met Jurriaan Parie, directeur van Algorithm Audit.
Hoe krijgen we weer grip?
Wat de bijdragen aan deze Jan Brouwer Conferentie met elkaar verbond, was het inzicht dat vertrouwen geen abstract ideaal is, maar ontstaat in concrete praktijken. Of het nu ging om burgercollectieven, dialoog in de klas, zeggenschap over algoritmes of het herijken van verwachtingen tussen overheid en burgers: telkens stond de vraag centraal hoe mensen weer grip krijgen op hun leven en hun omgeving. Vertrouwen groeit waar ruimte is voor verschil, waar verantwoordelijkheid wordt gedeeld en waar mensen ervaren dat zij ertoe doen. De Brouwer Vertrouwensprijzen onderstrepen dat initiatieven van onderop daarbij onmisbaar zijn: niet als vervanging van overheid of markt, maar als aanvulling die de samenleving veerkrachtiger en menselijker maakt.
Foto's: Anja Robertus
